Муаммо

Ойма-ой меҳнат қиласиз, лекин иш ҳақи вақтида келмайди. Иш берувчи "кейинги ҳафта", "пул айланмаси йўқ", "бонусдан тўлаймиз" деб кечиктираверади. Баъзан умуман тўламайди, баъзан қисман беради. Бу энг кўп учрайдиган меҳнат низоларидан бири ва бу ерда энг муҳим нарса — иш берувчининг яхши ниятига ишониб ўтиравермаслик, балки ўз ҳуқуқингизни қонун асосида ҳимоя қилишни билишдир.

Кўпчилик билмайдиган нарса шуки, иш ҳақини кечиктириш — бу шунчаки "етказиб бера олмаслик" эмас, балки қонун бузилиши. Ва сиз бунинг учун нафақат асосий суммани, балки кечикқани учун қўшимча фоизни ҳам талаб қилишга ҳақлисиз.

Қонун нима дейди

Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексига кўра:

  • Иш ҳақи мунтазам тўланиши шарт. Қонунга биноан иш ҳақи камида ярим ойда бир марта — яъни ойига камида икки марта тўлаб борилади. Иш берувчи тўлов муддатларини ўзбошимчалик билан чўзиб юборолмайди.
  • Кечиктирилса, фоиз тўланади. Агар иш берувчи иш ҳақини белгиланган муддатда тўламаса, у фақат қарз суммасини эмас, балки кечиктирилган ҳар бир кун учун қўшимча компенсация — Ўзбекистон Марказий банки қайта молиялаштириш ставкаси асосида ҳисобланадиган фоизни ҳам тўлаши шарт. Яъни кечикиш иш берувчи учун беҳаво ўтмайди.
  • Бу сизнинг ҳуқуқингиз, инъом эмас. Фоизни талаб қилиш учун сиз алоҳида шартномада ёзилишини кутишингиз шарт эмас — бу қонун билан кафолатланган.

Эслатма: Меҳнат кодексининг аниқ модда рақамлари, жорий қайта молиялаштириш ставкаси ва тўлов муддатлари вақт ўтиши билан ўзгарган бўлиши мумкин. Аниқ жорий рақамлар учун қуйидаги манбадаги (lex.uz) Меҳнат кодекси матнини текширинг.

Босқичма-босқич ечим

1. Далилларни йиғинг. Меҳнат шартномангиз нусхасини, иш ҳақи миқдори кўрсатилган ҳужжатларни, пластик картага тушган (ёки тушмаган) тўловлар кўчирмасини, иш берувчи билан ёзишмаларни (Telegram, SMS) сақлаб қўйинг. Қанча, қайси ой учун тўланмаганини аниқ ёзиб олинг.

2. Иш берувчига ёзма мурожаат қилинг. Аввал расман — ёзма ариза ёки хат орқали — қарзни тўлашни талаб қилинг. Икки нусха қилинг: бирига иш берувчи қабул қилгани ҳақида имзо/муҳр қўйдиринг ёки почта орқали юборинг. Бу кейинчалик далил бўлади.

3. Давлат меҳнат инспекциясига шикоят қилинг. Агар иш берувчи бўш жавоб берса, Давлат меҳнат инспекциясига мурожаат қилинг. Бу — меҳнат қонунчилиги бузилишини текширувчи давлат органи. Шикоятни электрон тарзда (онлайн мурожаат) ёки ишонч телефони орқали юбориш мумкин. Инспекция иш берувчини текширади ва қонуний чоралар кўради.

4. Судга мурожаат қилинг. Қарзни ва кечикқани учун фоизни мажбуран ундириш учун судга даъво аризаси беришингиз мумкин. Суд орқали сиз асосий суммани ҳам, қонун бўйича ҳисобланган фоизни ҳам қайтариб олишингиз мумкин. 2-босқичда йиғилган далиллар бу ерда асқотади.

5. Муддатларни ўтказиб юборманг. Меҳнат низоларини кўриб чиқиш бўйича қонунда муддатлар белгиланган. Мурожаатни чўзманг — қанча тез ҳаракат қилсангиз, ҳуқуқингизни тиклаш шунча осон.

Манбалар

  • ЎзР Меҳнат кодекси (2023) — https://lex.uz/docs/-6257288

Бу маълумот 2026-йил 15-июн ҳолатига кўра тайёрланган. Қонунлар ўзгариши мумкин — аниқ модда рақамлари, фоиз ставкаси ва муддатлар учун юқоридаги манбани текширинг. Бу юридик маслаҳат эмас; жиддий ҳолатда адвокатга мурожаат қилинг. Tekshir.com'да ўз ҳолатингизни бепул текширишингиз ва маслаҳат олишингиз мумкин.