Muammo

Do'kondan kiyim, oyoq kiyim, maishiy texnika yoki boshqa biror narsa sotib oldingiz. Tovar buzuq emas — mutlaqo nuqsonsiz, lekin uydagi vaziyatga to'g'ri kelmadi: o'lcham mos kelmadi, rang yoqmadi yoki shunchaki fikringiz o'zgardi. Sotuvchi esa "sotilgan tovar qaytarilmaydi" deb javob beradi.

Bu juda keng tarqalgan vaziyat va aksariyat xaridorlar o'z huquqini bilmagani uchun chekinib qo'yadi. Aslida qonun sifatli (nuqsonsiz) tovarni ham ma'lum shartlar bilan almashtirish yoki qaytarish huquqini beradi. Asosiysi — muddatni o'tkazib yubormaslik va tovarning chek hamda ko'rinishini saqlab qolish.

Qonun nima deydi

O'zbekiston Respublikasining "Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida"gi Qonunining 18-moddasi iste'molchiga maqbul (nuqsonsiz) sifatli tovarni almashtirib olish huquqini beradi. Asosiy qoidalar:

  • Almashtirish huquqi. Agar tovar shakli, o'lchami, fasoni, rangi yoki butlanishi bo'yicha sizga to'g'ri kelmasa, uni xuddi shunday boshqa tovarga almashtirib olish huquqingiz bor.
  • Qaytarib pul olish. Agar sotuvchida almashtirish uchun mos tovar bo'lmasa, to'langan pulni qaytarib olishingiz mumkin.
  • Shartlar. Tovar ishlatilmagan, uning tovar ko'rinishi, yorliqlari va iste'mol xususiyatlari saqlangan bo'lishi, shuningdek xarid chekini yoki to'lovni tasdiqlovchi boshqa hujjatni taqdim eta olishingiz kerak.
  • Almashtirilmaydigan tovarlar. Ayrim tovarlar (masalan, alohida turdagi mahsulotlar) almashtirilmaydi yoki qaytarilmaydi. Bunday tovarlarning aniq ro'yxati Vazirlar Mahkamasining qarori bilan belgilanadi.
  • Muddat. Bu huquqdan faqat qonunda belgilangan muddat ichida foydalanish mumkin. Aniq kun sonini quyidagi manbadagi 18-moddaning amaldagi tahriridan tekshirib oling — muddat o'tib ketsa, almashtirish/qaytarish huquqi yo'qoladi.

Bosqichma-bosqich yechim

  1. Muddatni aniqlang. Vaqtni boy bermang. Quyidagi manbadagi 18-moddaning amaldagi tahririni ochib, sifatli tovarni qaytarish/almashtirish uchun belgilangan aniq muddatni tekshiring va shu muddat ichida murojaat qiling.

  2. Tovarni va chekni saqlang. Tovarni ishlatmang, yorliq va birkalarini olib tashlamang, original qadoqni saqlang. Xarid chekini yoki bank to'lovi kvitansiyasini topib qo'ying. Chek yo'qolgan bo'lsa ham — guvohlar yoki boshqa dalillar bilan xaridni isbotlash mumkin.

  3. Sotuvchiga yozma murojaat qiling. Og'zaki rad javobi bilan kifoyalanmang. Ariza (talabnoma)ni ikki nusxada yozing: tovar nomi, xarid sanasi, almashtirish yoki pulni qaytarish talabi. Bir nusxasiga sotuvchidan qabul qilgani haqida imzo va sana qo'ydiring.

  4. Almashtirish yoki pulni talab qiling. Avval mos tovarga almashtirishni so'rang. Mos tovar bo'lmasa, to'langan pulni qaytarishni talab qiling.

  5. Rad etilsa — yuqori organga shikoyat qiling. Iste'molchilar huquqlarini himoya qilish bo'yicha vakolatli organga yoki iste'molchilar huquqlarini himoya qiluvchi jamoat tashkilotiga yozma murojaat qiling. Zarur bo'lsa sudga da'vo arizasi berishingiz mumkin.

  6. Hujjatlarni to'plang. Chek, yozishmalar, arizalar nusxasi, suratlar — barcha dalillarni saqlab boring. Ular shikoyat yoki sud jarayonida asosiy hujjat bo'ladi.

Manbalar

  • O'zbekiston Respublikasining "Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida"gi Qonuni, 18-modda — https://lex.uz/docs/-4704

Eslatma: ushbu ma'lumot 2026-yil 15-iyun holatiga ko'ra tayyorlangan. Qonunlar va aniq muddatlar o'zgarishi mumkin, shuning uchun aniq kun sonini yuqoridagi manbadan tekshirib oling. Bu yuridik maslahat emas; jiddiy holatlarda advokatga murojaat qiling. Tekshir.com da bepul tekshirish va dastlabki maslahat mavjud.