Kredit shartnomani qanday tekshirish kerak?

Kredit shartnomani tekshirishda foiz stavkasi (norma 25-35% yillik), oylik to'lov (daromadning 30% dan oshmasin), va jarimalar (kuniga 0.1% dan ko'p bo'lmasin) ga e'tibor bering. Tekshir.com da PDF yuklab, AI darhol tahlil qiladi.

Mehnat huquqlari buzilsa nima qilish kerak?

Ish beruvchi qonun buzgan bo'lsa: Mehnat inspeksiyasiga murojaat qiling; sudga da'vo bering (3 oy muhlat); Adliya vazirligi yoki prokuraturaga shikoyat yuboring. O'zbekiston Mehnat kodeksi 161-moddasi asosida ish haqini o'z vaqtida to'lamaslik jarima bilan jazolanadi.

Ijara shartnomada ijarachilar huquqlari nimalar?

Fuqarolik kodeksiga ko'ra ijarachilar: shartnomada belgilangan narxdan tashqari to'lov talab qilinmasligi, kommunal to'lovlar aniq belgilanishi, chiqarishdan kamida 1 oy avval ogohlantirish huquqiga ega.

Shartnomaga bir tomonlama o'zgartirish kiritish mumkinmi?

Yo'q. Fuqarolik kodeksi 355-moddasi asosida shartnomaga bir tomonlama o'zgartirish qonuniy emas. O'zgartirish uchun qo'shimcha kelishuv (ikki tomon imzosi) talab etiladi.

Tekshir.com xizmatlari bepulmi?

Ha, Tekshir.com da barcha xizmatlar bepul: shartnoma tahlili, huquqiy maslahat chat, qonunlar kutubxonasi. Tizim O'zbekiston qonunlari asosida ishlaydi va har bir javobda aniq qonuniy asoslar keltiriladi.

Qarz berdim qaytarmayapti — qonuniy yo'l bilan qanday undirish mumkin?

Muammo

Do'st, qarindosh yoki tanish odamga ishonib pul berasiz, vaqti kelganda esa qarzdor pulni qaytarmaydi: gohida "hozir yo'q", gohida telefonni ko'tarmaydi, gohida umuman "men hech narsa olganim yo'q" deb tonadi. Bu juda ko'p uchraydigan vaziyat va aksariyat odamlar "baribir hech narsa qila olmayman" deb qo'l siltaydi. Aslida bunday emas — qarzni qonuniy yo'l bilan undirish mumkin, faqat to'g'ri qadamlarni bilish kerak.

Eng muhim savol: qarzni nima bilan isbotlay olasiz? Agar pulni shunchaki og'zaki, guvohsiz bergan bo'lsangiz, ishni yuritish qiyinlashadi. Agar tilxat (qarz tilxati), shartnoma, bank o'tkazmasi yoki yozishmalar bo'lsa — pozitsiyangiz ancha kuchli.

Qonun nima deydi

Qarz munosabatlari O'zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi bilan tartibga solinadi, undirish tartibi esa Fuqarolik protsessual kodeksida belgilangan.

Yozma dalil kuchli hisoblanadi. Qarz yozma shaklda — tilxat (rasписка) yoki shartnoma orqali rasmiylashtirilgan bo'lsa, bu sudda kuchli dalil bo'ladi. Tilxatda kim, kimga, qancha summani, qachon bergani va qaytarish muddati ko'rsatilgani maqsadga muvofiq.
Hujjatlashtirilgan qarz uchun soddalashtirilgan tartib bor. Qarz yozma hujjat bilan tasdiqlangan bo'lsa, to'liq sud jarayonisiz sud buyrug'i (приказное производство) tartibi orqali undirishga harakat qilish mumkin — bu tezroq va arzonroq yo'l. Agar qarzdor bu buyruqqa qonuniy muddatda e'tiroz bildirsa, sud buyrug'i bekor qilinadi va ish odatdagi to'liq da'vo (исковое производство) tartibida ko'riladi.
Da'vo qarzdorning yashash joyidagi sudga beriladi. Umumiy qoidaga ko'ra da'vo ariza javobgar (qarzdor) yashaydigan joydagi tuman (shahar) fuqarolik ishlari bo'yicha sudiga topshiriladi.
Da'vo muddati. Umumiy qoida sifatida fuqarolik nizolari uchun da'vo muddati 3 yil hisoblanadi. Bu muddatni o'tkazib yubormaslik muhim, chunki qarzdor sudda muddat o'tib ketganini aytsa, da'vo rad etilishi mumkin. Sizning aniq holatingizga (muddat qachondan boshlanishi, to'xtatilishi yoki uzilishi) qarab tafsilotlar farq qilishi mumkin — shuning uchun aniq muddatni quyidagi manbadan tekshirib oling.

Diqqat: bu maqolada modda raqamlari ataylab keltirilmadi, chunki qonunlar yangilanishi mumkin. Aniq modda va muddatlar uchun pastdagi lex.uz havolalarini oching.

Bosqichma-bosqich yechim

1. Dalillarni yig'ing. Qo'lingizdagi hamma narsani bir joyga to'plang: tilxat, shartnoma, bankdan o'tkazma cheki yoki ko'chirmasi, Telegram/SMS yozishmalari, ovozli xabarlar, guvohlar ma'lumotlari. Yozma dalil qanchalik ko'p bo'lsa, ishingiz shunchalik mustahkam.

2. Yozma talab (pretenziya) yuboring. Sudga bormasdan oldin qarzdorga rasmiy yozma talabnoma yuboring: qancha qarz borligi, qaysi muddatgacha qaytarishi kerakligini yozing. Buni qaytarib olinadigan tarzda (pochta orqali xabarnoma bilan yoki yozma tilxat oldirib) yuboring. Ba'zan shuning o'zi qarzdorni to'lovga undaydi va sudga ham siz "avval tinch yo'l bilan murojaat qilgan"ligingizni ko'rsatadi.

3. Sud buyrug'i tartibini ko'rib chiqing. Agar qarz tilxat yoki shartnoma bilan hujjatlashtirilgan bo'lsa, to'liq da'vo o'rniga avval sud buyrug'i olishga ariza berishingiz mumkin — bu tez va arzon yo'l. Qarzdor e'tiroz bildirmasa, buyruq ijro hujjati sifatida kuchga kiradi.

4. E'tiroz bo'lsa — to'liq da'vo ariza bering. Agar qarzdor sud buyrug'iga e'tiroz bildirsa yoki qarz yozma hujjat bilan tasdiqlanmagan bo'lsa, qarzdor yashaydigan joydagi sudga da'vo ariza topshiring. Arizaga dalillarni va davlat boji to'langani haqidagi hujjatni ilova qiling.

5. Sud qarorini ijroga qarating. Sud sizning foydangizga qaror chiqarsa va qarzdor baribir to'lamasa, ijro hujjatini majburiy ijro etish organlariga (sud ijrochilariga) topshirasiz — ular qarzdorning hisobvaraqlari va mol-mulkidan undirish choralarini ko'radi.

6. Murakkab holatda yuristga murojaat qiling. Summa katta bo'lsa, qarzdor tonib turgan bo'lsa yoki dalillar zaif bo'lsa, ariza va dalillarni to'g'ri rasmiylashtirish uchun advokat yoki yuristdan yordam oling.

Manbalar

O'zR Fuqarolik kodeksi — https://lex.uz/docs/-180552
O'zR Fuqarolik protsessual kodeksi — https://lex.uz/docs/-3517337

Ushbu ma'lumot 2026-yil 15-iyun holatiga ko'ra tayyorlangan. Qonunlar o'zgarishi mumkin — aniq modda raqamlari va da'vo muddatlari uchun yuqoridagi manbalarni tekshiring. Bu yuridik maslahat emas; jiddiy holatda advokatga murojaat qiling. Tekshir.com'da o'z holatingizni bepul tekshirishingiz va maslahat olishingiz mumkin.