Kredit shartnomani qanday tekshirish kerak?

Kredit shartnomani tekshirishda foiz stavkasi (norma 25-35% yillik), oylik to'lov (daromadning 30% dan oshmasin), va jarimalar (kuniga 0.1% dan ko'p bo'lmasin) ga e'tibor bering. Tekshir.com da PDF yuklab, AI darhol tahlil qiladi.

Mehnat huquqlari buzilsa nima qilish kerak?

Ish beruvchi qonun buzgan bo'lsa: Mehnat inspeksiyasiga murojaat qiling; sudga da'vo bering (3 oy muhlat); Adliya vazirligi yoki prokuraturaga shikoyat yuboring. O'zbekiston Mehnat kodeksi 161-moddasi asosida ish haqini o'z vaqtida to'lamaslik jarima bilan jazolanadi.

Ijara shartnomada ijarachilar huquqlari nimalar?

Fuqarolik kodeksiga ko'ra ijarachilar: shartnomada belgilangan narxdan tashqari to'lov talab qilinmasligi, kommunal to'lovlar aniq belgilanishi, chiqarishdan kamida 1 oy avval ogohlantirish huquqiga ega.

Shartnomaga bir tomonlama o'zgartirish kiritish mumkinmi?

Yo'q. Fuqarolik kodeksi 355-moddasi asosida shartnomaga bir tomonlama o'zgartirish qonuniy emas. O'zgartirish uchun qo'shimcha kelishuv (ikki tomon imzosi) talab etiladi.

Tekshir.com xizmatlari bepulmi?

Ha, Tekshir.com da barcha xizmatlar bepul: shartnoma tahlili, huquqiy maslahat chat, qonunlar kutubxonasi. Tizim O'zbekiston qonunlari asosida ishlaydi va har bir javobda aniq qonuniy asoslar keltiriladi.

Ishdan noqonuniy bo'shatilsam nima qilishim kerak? — huquqlaringiz va ishga tiklanish tartibi

Muammo

Bir kuni ishga kelasiz va sizga "bugundan ishdan bo'shatilding" deyishadi. Ba'zan buyruqni ham ko'rsatmaydi, ba'zan "o'z arizang bilan ket" deb bosim qiladi, ba'zan esa umuman tushuntirishsiz darvozadan kiritmaydi. Bunday holatda ko'pchilik o'zini huquqsiz his qiladi va "baribir foydasi yo'q" deb qo'l siltaydi.

Aslida esa qonun ishchini himoya qiladi. Ish beruvchi xohlagan vaqtda, xohlagan sababga ko'ra ishdan bo'shata olmaydi — buning uchun qonunda belgilangan aniq asoslar va tartib bo'lishi shart. Agar shu asos yoki tartib buzilgan bo'lsa, bo'shatish noqonuniy hisoblanadi va siz ishga qayta tiklanishingiz, shu davr uchun pul olishingiz mumkin.

Quyida shunday vaziyatga tushganingizda nimaga e'tibor berish va qanday harakat qilish kerakligini ko'rsatamiz.

Qonun nima deydi

O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi (2023) mehnat shartnomasini bekor qilishni tartibga soladi. Asosiy qoidalar quyidagicha:

Mehnat shartnomasini bekor qilishning faqat qonunda nazarda tutilgan asoslari bor. Ish beruvchi o'zi o'ylab topgan sabab bilan bo'shata olmaydi.
Bo'shatishning belgilangan rasmiy tartibi bor (buyruq rasmiylashtirilishi, xodimga ma'lum qilinishi va h.k.). Tartib buzilsa, bo'shatishning o'zi nuqsonli bo'ladi.
Bo'shatishning qonuniyligini isbotlash yuki ish beruvchining zimmasida — ya'ni sudda "men noqonuniy bo'shatilganman" deb siz emas, balki "qonuniy bo'shatdim" deb ish beruvchi isbotlashi kerak.
Agar bo'shatish noqonuniy deb topilsa, xodim avvalgi ishiga tiklanadi, unga majburiy progul davri uchun o'rtacha ish haqi, shuningdek ma'naviy zarar undirib beriladi.

Mana shu amaliyotni — noqonuniy bo'shatish bo'yicha sudlar qanday yondashishini, ishga tiklash va to'lovlar masalasini — O'zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining No.26 sonli (20.11.2023) qarori batafsil tushuntirib beradi. Nizo chiqqanda asosiy yo'l-yo'riq shu qarorда beriladi.

Muhim: aniq modda raqamlari, jarima/to'lov miqdorlari va sudga murojaat muddati vaqt o'tishi bilan o'zgarishi mumkin. Shu sababli quyida aniq raqamlarni o'ylab chiqarmaymiz — ularning joriy holatини yuqoridagi rasmiy manbalardan tekshiring.

Bosqichma-bosqich yechim

1. Hujjatlarni yig'ing. Bo'shatish to'g'risидаги buyruqning nusxasini talab qiling. Mehnat shartnomangiz, mehnat daftarchasi, ish haqi to'lovlari, ish vaqti jadvali — barchasini saqlang. Buyruqni bermayotган bo'lsa, yozma ravishda (ariza bilan) so'rang va nusxasini o'zingizda qoldiring.

2. "O'z arizasi bilan" bosimiga berilmang. Ko'p hollarda noqonuniy bo'shatish "o'z xohishi bilan ishdan bo'shash" ko'rinishiga keltiriladi. Agar siz hech qanday ariza yozmagan bo'lsangiz va sizni majburlashayotган bo'lsa — ariza yozmang, bosimni (xabarlar, guvohlar) qayd etib boring.

3. Sababini va tartibni baholang. Sizni qaysi asosga ko'ra bo'shatishdi? Bu asos haqiqatga to'g'ri keladimi? Ogohlantirish, tushuntirish so'rash kabi tartib bajarildimi? Tartib buzilgan bo'lsa, bu sizning foydangizga ishlaydi.

4. Murojaat yo'lini tanlang. Mehnat nizosi ikki yo'l bilan hal qilinishi mumkin: mehnat nizolari bo'yicha komissiya orqali (agar korxonada tuzilgan bo'lsa) yoki bevosita sudga murojaat qilish orqali. Ishga tiklanish talablari odatда bevosita sud orqали ko'riladi.

5. Muddatni o'tkazib yubormang. Bo'shatish bo'yicha sudga murojaat qilishning belgilangan muddati bor va u nisbatan qisqa. Muddatni o'tkazib yuborsangiz, ish ko'rilmasligi mumkin. Aniq muddatni (necha kun/oy ekanini) darhol yuqoridagi manbalardan tekshiring va shoshiling.

6. Da'vo arizasini tayyorlang. Arizada ishga tiklash, majburiy progul davri uchun o'rtacha ish haqини undirish va ma'naviy zararни qoplash talablarini ko'rsating. Mehnat huquqlari bo'yicha da'volarda odatda davlat boji bo'yicha imtiyoz bor.

7. Mutaxassisдан yordam oling. Ish beruvchining huquqshunosi bor — sizда ham bo'lgani yaxshi. Hujjatlaringizni huquqshunosga ko'rsatib, da'voni to'g'ri tuzing.

Manbalar

O'zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi (2023) — https://lex.uz/docs/-6257288
O'zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining No.26 sonli qarori (20.11.2023) — https://lex.uz/docs/-6684613

Ushbu ma'lumot 2026-06-15 sanasi holatiga ko'ra tayyorlangan. Qonunchilik o'zgarishi mumkin — aniq modda raqamlari, to'lov miqdorlari va sudga murojaat muddatini yuqoridagi rasmiy manbalardan tekshiring. Bu yuridik maslahat emas; jiddiy holatда malakali advokatga murojaat qiling. Tekshir.com'da hujjatlaringizni bepul tekshirish va dastlabki maslahat olish imkoniyati mavjud.