Kredit shartnomani qanday tekshirish kerak?

Kredit shartnomani tekshirishda foiz stavkasi (norma 25-35% yillik), oylik to'lov (daromadning 30% dan oshmasin), va jarimalar (kuniga 0.1% dan ko'p bo'lmasin) ga e'tibor bering. Tekshir.com da PDF yuklab, AI darhol tahlil qiladi.

Mehnat huquqlari buzilsa nima qilish kerak?

Ish beruvchi qonun buzgan bo'lsa: Mehnat inspeksiyasiga murojaat qiling; sudga da'vo bering (3 oy muhlat); Adliya vazirligi yoki prokuraturaga shikoyat yuboring. O'zbekiston Mehnat kodeksi 161-moddasi asosida ish haqini o'z vaqtida to'lamaslik jarima bilan jazolanadi.

Ijara shartnomada ijarachilar huquqlari nimalar?

Fuqarolik kodeksiga ko'ra ijarachilar: shartnomada belgilangan narxdan tashqari to'lov talab qilinmasligi, kommunal to'lovlar aniq belgilanishi, chiqarishdan kamida 1 oy avval ogohlantirish huquqiga ega.

Shartnomaga bir tomonlama o'zgartirish kiritish mumkinmi?

Yo'q. Fuqarolik kodeksi 355-moddasi asosida shartnomaga bir tomonlama o'zgartirish qonuniy emas. O'zgartirish uchun qo'shimcha kelishuv (ikki tomon imzosi) talab etiladi.

Tekshir.com xizmatlari bepulmi?

Ha, Tekshir.com da barcha xizmatlar bepul: shartnoma tahlili, huquqiy maslahat chat, qonunlar kutubxonasi. Tizim O'zbekiston qonunlari asosida ishlaydi va har bir javobda aniq qonuniy asoslar keltiriladi.

Bolaga aliment qancha to'lanadi va qanday undiriladi? (2026)

Muammo

Er-xotin ajrashganda yoki alohida yashayotganda eng og'riqli savollardan biri — bola bilan qolmagan ota yoki ona uni qancha mablag' bilan ta'minlashi kerak? Amalda ko'p uchraydigan holatlar:

Bola bilan qolgan ona pul olmayapti, ikkinchi tomon "o'zim xohlagancha beraman" deydi;
Ota rasmiy ish haqini past ko'rsatib, aliment miqdorini kamaytirmoqchi;
Ota-ona og'zaki kelishgan, lekin keyin biri to'lashdan bosh tortyapti;
"Qancha to'lashim kerak?" degan aniq raqamni hech kim tushuntirib bermayapti.

Muhim narsa shuki, bolani ta'minlash — bu ixtiyoriy emas, balki qonuniy majburiyat. Bola kim bilan yashashidan qat'i nazar, har ikkala ota-ona uni teng ta'minlashi shart.

Qonun nima deydi

Masalani O'zbekiston Respublikasi Oila kodeksi (1998) tartibga soladi.

Ota-onaning majburiyati (96-modda). Ota-ona o'z voyaga yetmagan bolalarini ta'minlashga majbur. Agar ular bolani qancha va qanday ta'minlashni o'zaro ixtiyoriy hal qila olmasa, aliment sud orqali undiriladi.

Notarial kelishuv (98-modda). Ota-ona aliment to'lash to'g'risida o'zaro kelishuv tuzishi mumkin. Bu kelishuv notarius tomonidan tasdiqlanadi va shu tasdiqdan keyin ijro varaqasi kuchiga ega bo'ladi — ya'ni tomon to'lamasa, uni majburiy undirish mumkin. Bu eng tinch va tez yo'l.

Aliment miqdori — ulushlar tizimi (99-modda). Sud orqali undirilganda aliment ota-onaning ish haqi va (yoki) boshqa daromadidan quyidagi ulushlarda olinadi:

1 bolaga — 1/4 (chorak) qism;
2 bolaga — 1/3 (uchdan bir) qism;
3 va undan ortiq bolaga — 1/2 (yarmi) qism.

Ya'ni miqdor — qat'iy summa emas, balki daromadning ulushi sifatida belgilanadi. Daromad o'zgarsa, undiriladigan summa ham mos ravishda o'zgaradi.

Diqqat: aliment bilan bog'liq ayrim aniq raqamlar (masalan, eng kam ish haqiga bog'langan minimal chegaralar) vaqt o'tishi bilan o'zgarib turishi mumkin. Shu sababli bu maqolada faqat qonunda mustahkam belgilangan ulushlar tizimi keltirilgan. Aniq joriy chegaralar uchun quyidagi manbani — Oila kodeksining amaldagi tahririni tekshiring.

Bosqichma-bosqich yechim

1-bosqich. Avval kelishishga harakat qiling. Ikkinchi ota-ona bilan aliment summasi yoki ulushi haqida til biriktiring. Agar kelishsangiz — bu eng arzon va tez yo'l.

2-bosqich. Notarial kelishuvni rasmiylashtiring (98-modda). Kelishuvga erishilgan bo'lsa, uni notariusda yozma rasmiylashtiring. Bunday kelishuv ijro hujjati kuchiga ega — kelajakda tomon to'lamay qolsa, sudga qaytadan murojaat qilib o'tirmaysiz.

3-bosqich. Kelishuv bo'lmasa — sudga ariza bering (96-modda). Ixtiyoriy kelishib bo'lmasa, yashash joyingizdagi sudga aliment undirish to'g'risida da'vo arizasi bering. Bola bilan birga yashayotgan ota yoki ona shu arizani beradi.

4-bosqich. Hujjatlarni tayyorlang. Odatda kerak bo'ladi: bolaning tug'ilganlik to'g'risidagi guvohnomasi, nikoh yoki nikohni bekor qilish to'g'risidagi hujjat, da'vogar va bola bir joyda yashashini tasdiqlovchi ma'lumot. Ikkinchi tomonning daromadi haqida ma'lumot ham foydali.

5-bosqich. Sud qarorini ijroga qarating. Sud aliment miqdorini ulush sifatida belgilaydi (99-modda — 1/4, 1/3 yoki 1/2). Qaror chiqqach, ijro varaqasi orqali davlat ijrochilari to'lovni ish haqidan to'g'ridan-to'g'ri ushlab qolishni tashkil etadi.

6-bosqich. Daromad yashirilsa. Agar ikkinchi tomon ish haqini past ko'rsatayotgan bo'lsa yoki rasmiy ishlamasa, sudga uning haqiqiy turmush darajasi va daromad manbalari haqida dalillarni taqdim eting — bu undiriladigan summaga ta'sir qiladi.

Manbalar

O'zR Oila kodeksi (1998), 96-modda — ota-onaning bolani ta'minlash majburiyati: https://lex.uz/docs/-104720
O'zR Oila kodeksi (1998), 98-modda — aliment to'lash haqida notarial kelishuv: https://lex.uz/docs/-104720
O'zR Oila kodeksi (1998), 99-modda — aliment ulushlari (1/4, 1/3, 1/2): https://lex.uz/docs/-104720

Eslatma: ushbu ma'lumot 2026-yil 15-iyun holatiga ko'ra tayyorlangan. Qonunlar va aniq raqamli chegaralar o'zgarishi mumkin — eng so'nggi tahrir uchun yuqoridagi lex.uz manbasini tekshiring. Bu yuridik maslahat emas; jiddiy holatda advokatga murojaat qiling. Tekshir.com'da o'z holatingizni bepul tekshirishingiz va maslahat olishingiz mumkin.