Муаммо

Эр-хотин ажрашганда ёки алоҳида яшаётганда энг оғриқли саволлардан бири — бола билан қолмаган ота ёки она уни қанча маблағ билан таъминлаши керак? Амалда кўп учрайдиган ҳолатлар:

  • Бола билан қолган она пул олмаяпти, иккинчи томон "ўзим хоҳлаганча бераман" дейди;
  • Ота расмий иш ҳақини паст кўрсатиб, алимент миқдорини камайтирмоқчи;
  • Ота-она оғзаки келишган, лекин кейин бири тўлашдан бош тортяпти;
  • "Қанча тўлашим керак?" деган аниқ рақамни ҳеч ким тушунтириб бермаяпти.

Муҳим нарса шуки, болани таъминлаш — бу ихтиёрий эмас, балки қонуний мажбурият. Бола ким билан яшашидан қатъи назар, ҳар иккала ота-она уни тенг таъминлаши шарт.

Қонун нима дейди

Масалани Ўзбекистон Республикаси Оила кодекси (1998) тартибга солади.

Ота-онанинг мажбурияти (96-модда). Ота-она ўз вояга етмаган болаларини таъминлашга мажбур. Агар улар болани қанча ва қандай таъминлашни ўзаро ихтиёрий ҳал қила олмаса, алимент суд орқали ундирилади.

Нотариал келишув (98-модда). Ота-она алимент тўлаш тўғрисида ўзаро келишув тузиши мумкин. Бу келишув нотариус томонидан тасдиқланади ва шу тасдиқдан кейин ижро варақаси кучига эга бўлади — яъни томон тўламаса, уни мажбурий ундириш мумкин. Бу энг тинч ва тез йўл.

Алимент миқдори — улушлар тизими (99-модда). Суд орқали ундирилганда алимент ота-онанинг иш ҳақи ва (ёки) бошқа даромадидан қуйидаги улушларда олинади:

  • 1 болага — 1/4 (чорак) қисм;
  • 2 болага — 1/3 (учдан бир) қисм;
  • 3 ва ундан ортиқ болага — 1/2 (ярми) қисм.

Яъни миқдор — қатъий сумма эмас, балки даромаднинг улуши сифатида белгиланади. Даромад ўзгарса, ундириладиган сумма ҳам мос равишда ўзгаради.

Диққат: алимент билан боғлиқ айрим аниқ рақамлар (масалан, энг кам иш ҳақига боғланган минимал чегаралар) вақт ўтиши билан ўзгариб туриши мумкин. Шу сабабли бу мақолада фақат қонунда мустаҳкам белгиланган улушлар тизими келтирилган. Аниқ жорий чегаралар учун қуйидаги манбани — Оила кодексининг амалдаги таҳририни текширинг.

Босқичма-босқич ечим

1-босқич. Аввал келишишга ҳаракат қилинг. Иккинчи ота-она билан алимент суммаси ёки улуши ҳақида тил бириктиринг. Агар келишсангиз — бу энг арзон ва тез йўл.

2-босқич. Нотариал келишувни расмийлаштиринг (98-модда). Келишувга эришилган бўлса, уни нотариусда ёзма расмийлаштиринг. Бундай келишув ижро ҳужжати кучига эга — келажакда томон тўламай қолса, судга қайтадан мурожаат қилиб ўтирмайсиз.

3-босқич. Келишув бўлмаса — судга ариза беринг (96-модда). Ихтиёрий келишиб бўлмаса, яшаш жойингиздаги судга алимент ундириш тўғрисида даъво аризаси беринг. Бола билан бирга яшаётган ота ёки она шу аризани беради.

4-босқич. Ҳужжатларни тайёрланг. Одатда керак бўлади: боланинг туғилганлик тўғрисидаги гувоҳномаси, никоҳ ёки никоҳни бекор қилиш тўғрисидаги ҳужжат, даъвогар ва бола бир жойда яшашини тасдиқловчи маълумот. Иккинчи томоннинг даромади ҳақида маълумот ҳам фойдали.

5-босқич. Суд қарорини ижрога қаратинг. Суд алимент миқдорини улуш сифатида белгилайди (99-модда — 1/4, 1/3 ёки 1/2). Қарор чиққач, ижро варақаси орқали давлат ижрочилари тўловни иш ҳақидан тўғридан-тўғри ушлаб қолишни ташкил этади.

6-босқич. Даромад яширилса. Агар иккинчи томон иш ҳақини паст кўрсатаётган бўлса ёки расмий ишламаса, судга унинг ҳақиқий турмуш даражаси ва даромад манбалари ҳақида далилларни тақдим этинг — бу ундириладиган суммага таъсир қилади.

Манбалар

  • ЎзР Оила кодекси (1998), 96-модда — ота-онанинг болани таъминлаш мажбурияти: https://lex.uz/docs/-104720
  • ЎзР Оила кодекси (1998), 98-модда — алимент тўлаш ҳақида нотариал келишув: https://lex.uz/docs/-104720
  • ЎзР Оила кодекси (1998), 99-модда — алимент улушлари (1/4, 1/3, 1/2): https://lex.uz/docs/-104720

Эслатма: ушбу маълумот 2026-йил 15-июн ҳолатига кўра тайёрланган. Қонунлар ва аниқ рақамли чегаралар ўзгариши мумкин — энг сўнгги таҳрир учун юқоридаги lex.uz манбасини текширинг. Бу юридик маслаҳат эмас; жиддий ҳолатда адвокатга мурожаат қилинг. Tekshir.com'да ўз ҳолатингизни бепул текширишингиз ва маслаҳат олишингиз мумкин.