Kredit shartnomani qanday tekshirish kerak?

Kredit shartnomani tekshirishda foiz stavkasi (norma 25-35% yillik), oylik to'lov (daromadning 30% dan oshmasin), va jarimalar (kuniga 0.1% dan ko'p bo'lmasin) ga e'tibor bering. Tekshir.com da PDF yuklab, AI darhol tahlil qiladi.

Mehnat huquqlari buzilsa nima qilish kerak?

Ish beruvchi qonun buzgan bo'lsa: Mehnat inspeksiyasiga murojaat qiling; sudga da'vo bering (3 oy muhlat); Adliya vazirligi yoki prokuraturaga shikoyat yuboring. O'zbekiston Mehnat kodeksi 161-moddasi asosida ish haqini o'z vaqtida to'lamaslik jarima bilan jazolanadi.

Ijara shartnomada ijarachilar huquqlari nimalar?

Fuqarolik kodeksiga ko'ra ijarachilar: shartnomada belgilangan narxdan tashqari to'lov talab qilinmasligi, kommunal to'lovlar aniq belgilanishi, chiqarishdan kamida 1 oy avval ogohlantirish huquqiga ega.

Shartnomaga bir tomonlama o'zgartirish kiritish mumkinmi?

Yo'q. Fuqarolik kodeksi 355-moddasi asosida shartnomaga bir tomonlama o'zgartirish qonuniy emas. O'zgartirish uchun qo'shimcha kelishuv (ikki tomon imzosi) talab etiladi.

Tekshir.com xizmatlari bepulmi?

Ha, Tekshir.com da barcha xizmatlar bepul: shartnoma tahlili, huquqiy maslahat chat, qonunlar kutubxonasi. Tizim O'zbekiston qonunlari asosida ishlaydi va har bir javobda aniq qonuniy asoslar keltiriladi.

Ajrashganda mol-mulk qanday bo'linadi? — O'zbekistonda mulk taqsimoti

Muammo

Ajralish — bu nafaqat hissiy, balki moliyaviy jihatdan ham og'ir jarayon. Ko'pchilik er-xotin ajrashayotganda eng katta nizo aynan mol-mulk ustida kelib chiqadi: kvartira kimga qoladi, mashina kimniki, nikoh davrida olingan jamg'arma va qarzlar qanday taqsimlanadi?

Ko'p uchraydigan vaziyatlar:

Kvartira yoki uy faqat bir tomonning nomiga ro'yxatdan o'tkazilgan, lekin ikkalasi birga to'lagan.
Bir tomon "bu mulk meniki, men ishlab topganman" deb da'vo qilmoqda.
Nikohdan oldin yoki meros/hadya tarzida olingan mulk ham taqsimotga kiritilmoqchi.
Nikoh davrida olingan kredit yoki qarzni kim to'lashi noaniq.

Bu masalalarda asosiy savol bitta: qaysi mulk "umumiy", qaysi biri "shaxsiy" hisoblanadi?

Qonun nima deydi

O'zbekiston Respublikasi Oila kodeksi er-xotin mulkini ikki turga ajratadi:

1. Umumiy (birgalikdagi) mulk. Nikoh davrida birgalikda orttirilgan barcha mol-mulk er va xotinning umumiy mulki hisoblanadi. Bunga quyidagilar kiradi: nikoh vaqtida olingan kvartira, uy, mashina, jihozlar, pul jamg'armalari va boshqa qadr-qimmatga ega narsalar. Muhim jihat — mulk kimning nomiga rasmiylashtirilganidan qat'i nazar, u umumiy hisoblanadi. Hatto bir tomon uy bekasi bo'lib daromad topmagan bo'lsa ham, u umumiy mulkka teng huquqli.

Qoida bo'yicha, umumiy mulk ajralishda teng (50/50) bo'linadi. Ya'ni er va xotinning ulushlari teng deb hisoblanadi. Sud ayrim hollarda (masalan, voyaga yetmagan bolalar manfaatini hisobga olib) ulushni o'zgartirishi mumkin.

2. Shaxsiy mulk — bo'linmaydi. Quyidagi mulk faqat bir tomonga tegishli bo'lib, taqsimotga kiritilmaydi:

nikohdan oldin olingan mulk;
nikoh davrida bo'lsa-da, meros tarzida olingan mulk;
hadya (sovg'a) qilingan mulk;
shaxsiy foydalanish buyumlari (kiyim, shaxsiy narsalar — qimmatbaho buyum va hashamat narsalaridan tashqari).

Eslatma: aniq modda raqamlari va istisnolar uchun Oila kodeksining tegishli bo'limini (quyidagi lex.uz havolasidan) tekshiring, chunki ayrim holatlar (masalan, shaxsiy mulk nikoh davrida birgalikda sezilarli darajada qimmatlashgan bo'lsa) alohida tartibga ega bo'lishi mumkin.

Da'vo muddati. Ajrashgan er-xotin mol-mulkni bo'lish bo'yicha sudga uch yil ichida da'vo bera oladi. Bu muddat o'tib ketsa, da'vo qilish huquqi cheklanishi mumkin, shuning uchun kechiktirmaslik tavsiya etiladi.

Bosqichma-bosqich yechim

1. Mulkni ro'yxatga oling. Avval barcha mol-mulkni yozib chiqing: ko'chmas mulk, transport, jamg'arma, qarz va kreditlar. Har biri qachon va qanday olinganini belgilang (nikohdan oldinmi yoki keyin, meros/hadyami).

2. Hujjatlarni to'plang. Mulkning umumiy ekanini isbotlash uchun: oldi-sotdi shartnomalari, kvitansiyalar, bank ko'chirmalari, kredit shartnomalari, guvohlar. Meros yoki hadya ekanini isbotlash uchun ham tegishli hujjatlar (vasiyatnoma, hadya shartnomasi) kerak.

3. Kelishuvga harakat qiling. Eng tez va arzon yo'l — er-xotinning o'zaro kelishuvi. Mol-mulkni bo'lish to'g'risida yozma kelishuv tuzib, notarial tasdiqlatish mumkin. Bu sud jarayonisiz masalani hal qiladi.

4. Kelishuv bo'lmasa — sudga murojaat qiling. Da'vo arizasi tuzib, mulk ro'yxati va hujjatlarni ilova qiling. Da'vo muddati (uch yil) ichida murojaat qilishni unutmang.

5. Bolalar manfaatini hisobga oling. Agar voyaga yetmagan bolalar bo'lsa, sud ulush taqsimotini o'zgartirishi mumkin. Bola kim bilan qolishi mulk taqsimotiga ta'sir qilishi mumkin.

6. Maslahat oling. Murakkab holatlarda (qimmat mulk, biznes, chet eldagi mol-mulk) advokat bilan maslahatlashing.

Manbalar

O'zbekiston Respublikasi Oila kodeksi (1998) — https://lex.uz/docs/-104720

Ushbu ma'lumot 2026-yil 15-iyun holatiga ko'ra tayyorlangan. Qonunlar o'zgarishi mumkin — aniq modda raqamlari, ulush nisbatlari va muddatlar uchun yuqoridagi manbani tekshiring. Bu yuridik maslahat emas; jiddiy holatda malakali advokatga murojaat qiling. Tekshir.com da O'zbekiston qonunlari asosida bepul tekshirish va maslahat olishingiz mumkin.