Муаммо

Ажралиш — бу нафақат ҳиссий, балки молиявий жиҳатдан ҳам оғир жараён. Кўпчилик эр-хотин ажрашаётганда энг катта низо айнан мол-мулк устида келиб чиқади: квартира кимга қолади, машина кимники, никоҳ даврида олинган жамғарма ва қарзлар қандай тақсимланади?

Кўп учрайдиган вазиятлар:

  • Квартира ёки уй фақат бир томоннинг номига рўйхатдан ўтказилган, лекин иккаласи бирга тўлаган.
  • Бир томон "бу мулк меники, мен ишлаб топганман" деб даъво қилмоқда.
  • Никоҳдан олдин ёки мерос/ҳадя тарзида олинган мулк ҳам тақсимотга киритилмоқчи.
  • Никоҳ даврида олинган кредит ёки қарзни ким тўлаши ноаниқ.

Бу масалаларда асосий савол битта: қайси мулк "умумий", қайси бири "шахсий" ҳисобланади?

Қонун нима дейди

Ўзбекистон Республикаси Оила кодекси эр-хотин мулкини икки турга ажратади:

1. Умумий (биргаликдаги) мулк. Никоҳ даврида биргаликда орттирилган барча мол-мулк эр ва хотиннинг умумий мулки ҳисобланади. Бунга қуйидагилар киради: никоҳ вақтида олинган квартира, уй, машина, жиҳозлар, пул жамғармалари ва бошқа қадр-қимматга эга нарсалар. Муҳим жиҳат — мулк кимнинг номига расмийлаштирилганидан қатъи назар, у умумий ҳисобланади. Ҳатто бир томон уй бекаси бўлиб даромад топмаган бўлса ҳам, у умумий мулкка тенг ҳуқуқли.

Қоида бўйича, умумий мулк ажралишда тенг (50/50) бўлинади. Яъни эр ва хотиннинг улушлари тенг деб ҳисобланади. Суд айрим ҳолларда (масалан, вояга етмаган болалар манфаатини ҳисобга олиб) улушни ўзгартириши мумкин.

2. Шахсий мулк — бўлинмайди. Қуйидаги мулк фақат бир томонга тегишли бўлиб, тақсимотга киритилмайди:

  • никоҳдан олдин олинган мулк;
  • никоҳ даврида бўлса-да, мерос тарзида олинган мулк;
  • ҳадя (совға) қилинган мулк;
  • шахсий фойдаланиш буюмлари (кийим, шахсий нарсалар — қимматбаҳо буюм ва ҳашамат нарсаларидан ташқари).

Эслатма: аниқ модда рақамлари ва истиснолар учун Оила кодексининг тегишли бўлимини (қуйидаги lex.uz ҳаволасидан) текширинг, чунки айрим ҳолатлар (масалан, шахсий мулк никоҳ даврида биргаликда сезиларли даражада қимматлашган бўлса) алоҳида тартибга эга бўлиши мумкин.

Даъво муддати. Ажрашган эр-хотин мол-мулкни бўлиш бўйича судга уч йил ичида даъво бера олади. Бу муддат ўтиб кетса, даъво қилиш ҳуқуқи чекланиши мумкин, шунинг учун кечиктирмаслик тавсия этилади.

Босқичма-босқич ечим

1. Мулкни рўйхатга олинг. Аввал барча мол-мулкни ёзиб чиқинг: кўчмас мулк, транспорт, жамғарма, қарз ва кредитлар. Ҳар бири қачон ва қандай олинганини белгиланг (никоҳдан олдинми ёки кейин, мерос/ҳадями).

2. Ҳужжатларни тўпланг. Мулкнинг умумий эканини исботлаш учун: олди-сотди шартномалари, квитанциялар, банк кўчирмалари, кредит шартномалари, гувоҳлар. Мерос ёки ҳадя эканини исботлаш учун ҳам тегишли ҳужжатлар (васиятнома, ҳадя шартномаси) керак.

3. Келишувга ҳаракат қилинг. Энг тез ва арзон йўл — эр-хотиннинг ўзаро келишуви. Мол-мулкни бўлиш тўғрисида ёзма келишув тузиб, нотариал тасдиқлатиш мумкин. Бу суд жараёнисиз масалани ҳал қилади.

4. Келишув бўлмаса — судга мурожаат қилинг. Даъво аризаси тузиб, мулк рўйхати ва ҳужжатларни илова қилинг. Даъво муддати (уч йил) ичида мурожаат қилишни унутманг.

5. Болалар манфаатини ҳисобга олинг. Агар вояга етмаган болалар бўлса, суд улуш тақсимотини ўзгартириши мумкин. Бола ким билан қолиши мулк тақсимотига таъсир қилиши мумкин.

6. Маслаҳат олинг. Мураккаб ҳолатларда (қиммат мулк, бизнес, чет элдаги мол-мулк) адвокат билан маслаҳатлашинг.

Манбалар

  • Ўзбекистон Республикаси Оила кодекси (1998) — https://lex.uz/docs/-104720

Ушбу маълумот 2026-йил 15-июн ҳолатига кўра тайёрланган. Қонунлар ўзгариши мумкин — аниқ модда рақамлари, улуш нисбатлари ва муддатлар учун юқоридаги манбани текширинг. Бу юридик маслаҳат эмас; жиддий ҳолатда малакали адвокатга мурожаат қилинг. Tekshir.com да Ўзбекистон қонунлари асосида бепул текшириш ва маслаҳат олишингиз мумкин.