Muammo
Ajrashish hech qachon faqat er-xotin o'rtasidagi ish bo'lib qolmaydi — eng og'ir savol odatda bitta: "Bola kim bilan qoladi?" Ko'pchilik o'ylaydiki, bola avtomatik ravishda onaga yoki, aksincha, uy-joy va daromad kimda bo'lsa, o'shanga beriladi. Aslida qonun bunday emas.
Amaliyotda eng ko'p uchraydigan vaziyatlar:
- Ota ham, ona ham bolani o'ziga olmoqchi va kelisha olmayapti;
- Bir tomon "sen ko'rmaysan" deb bolani ikkinchi ota-onadan butunlay uzib qo'yyapti;
- Bola alohida yashayotgan ota yoki ona bilan uchrashishiga to'sqinlik qilinyapti;
- Ota-ona o'zaro kelishgan, lekin buni qanday rasmiylashtirishni bilmaydi.
Bu yerda eng muhim narsani bilib qo'ying: qonun "ona ustun" yoki "ota ustun" degan qoidani belgilamaydi. Asosiy mezon — bolaning manfaati.
Qonun nima deydi
Bu masala O'zbekiston Respublikasi Oila kodeksi bilan tartibga solinadi. Uning mantig'i quyidagicha:
-
Bolaning yashash joyi bola manfaatidan kelib chiqib aniqlanadi. Sud yoki ota-ona qaror qabul qilayotganda jinsidan, daromadidan emas, balki bola uchun nima yaxshiroq ekanidan kelib chiqadi — bolaning kimga ko'proq bog'langani, yoshi, sog'lig'i, tarbiya va rivojlanish sharoitlari hisobga olinadi.
-
Avval ota-ona kelishuvi. Bola kim bilan qolishini birinchi navbatda ota-onaning o'zlari kelishib hal qilishi mumkin. Kelishuvga erishilsa, bu eng tinch va tez yo'l.
-
Kelisha olmasalar — sud hal qiladi. Nizo bo'lsa, masalani sud ko'rib chiqadi. Bunda vasiylik va homiylik organi ishtirok etadi va o'z xulosasini beradi — ya'ni mutaxassislar bolaning yashash sharoitlarini o'rganib, qaysi ota-ona bilan qolishi bola uchun ma'qulligi haqida fikr bildiradi.
-
Alohida yashovchi ota-ona huquqsiz qolmaydi. Bola kim bilan qolishidan qat'i nazar, ikkinchi ota-ona bola bilan muloqot qilish, uni ko'rish va uning tarbiyasida qatnashish huquqiga ega. Bu huquqni to'sib qo'yish noqonuniy hisoblanadi.
Diqqat: aniq modda raqamlari, ariza turlari va muddatlar vaqt o'tishi bilan o'zgarishi mumkin. Shu sababli quyida ko'rsatilgan amaldagi tartib va aniq modda raqamlari uchun manbadagi Oila kodeksi matnini (lex.uz) tekshiring.
Bosqichma-bosqich yechim
1-qadam. Maqsadni aniq qo'ying. Siz nimani xohlaysiz — bola siz bilan yashashinimi, yoki bola boshqa ota-onada qolib, siz u bilan muntazam uchrashishni ta'minlashnimi? Bu ikki holatda harakat yo'li farq qiladi.
2-qadam. Avval kelishishga harakat qiling. Iloji bo'lsa, bola bilan yashash va uchrashuv tartibini ikkinchi ota-ona bilan tinch kelishib oling. Kelishuvni yozma shaklda mustahkamlash kelajakdagi nizolarning oldini oladi.
3-qadam. Bola manfaatini tasdiqlovchi dalillar yig'ing. Sudga borish ehtimoli bo'lsa, bolaning sizda turishi maqbulligini ko'rsatadigan ma'lumotlarni tayyorlang: turar-joy sharoiti, bola bilan kunlik g'amxo'rlik, maktab/bog'cha, sog'lig'i, daromad manbai va boshqalar.
4-qadam. Vasiylik va homiylik organiga murojaat qiling. Bu organ bolaning yashash sharoitini o'rganadi va sud uchun xulosa beradi. Ularning xulosasi sud qarorida muhim o'rin tutadi, shuning uchun ular bilan hamkorlik qiling.
5-qadam. Sudga ariza bering. Ota-ona kelisha olmasa, bolaning yashash joyini belgilash to'g'risida sudga murojaat qilinadi. Aniq sud turi, ariza shakli va davlat boji uchun manbani tekshiring yoki advokatdan so'rang.
6-qadam. Uchrashuv huquqingizni himoya qiling. Agar bola sizda emas, ikkinchi ota-onada qolsa ham, sizning ko'rishuv va tarbiyada qatnashish huquqingiz bor. Bunga to'sqinlik qilinsa, uchrashuv tartibini belgilash uchun ham sudga murojaat qilish mumkin.
Manbalar
- O'zbekiston Respublikasi Oila kodeksi (1998) — https://lex.uz/docs/-104720
Eslatma: bu ma'lumot 2026-yil 15-iyun holatiga ko'ra tayyorlangan. Qonunlar o'zgarishi mumkin — aniq modda raqamlari, muddatlar va davlat boji miqdori uchun yuqoridagi manbani tekshiring. Bu yuridik maslahat emas; jiddiy holatda advokatga murojaat qiling. Tekshir.com da o'z holatingizni bepul tekshirib, dastlabki maslahat olishingiz mumkin.