Муаммо

Кўпчилик ўз ҳуқуқини судда ҳимоя қилмоқчи бўлади-ю, лекин "даъво аризасини қандай ёзаман?" деган саволда тўхтаб қолади. Интернетдан топилган намуналар кўпинча бошқа давлатга тегишли ёки эскирган бўлади, давлат божини эса қанча тўлашни ҳеч ким аниқ айтмайди. Натижада ариза нотўғри тузилади, суд уни ҳаракатсиз қолдиради ёки қайтаради — вақт ва асаб кетади.

Аслида даъво аризаси мураккаб ҳужжат эмас. Унинг тузилиши қонунда аниқ белгиланган: нимани ёзиш шарт эканини билсангиз, оддий фуқаро ҳам адвокатсиз қоралама тайёрлай олади. Қуйида нима ёзилиши шарт, қандай тартибда ҳаракат қилиш ва давлат божини қаердан аниқлаш кераклигини кўриб чиқамиз.

Қонун нима дейди

Даъво аризасига қўйиладиган талаблар Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодекси билан тартибга солинади. Қонунга кўра, даъво аризаси ёзма шаклда топширилади ва унда қуйидагилар мажбурий равишда кўрсатилиши керак:

  • суд номи — ариза қайси судга топширилаётгани;
  • томонлар тўғрисида маълумот — даъвогар ва жавобгарнинг исм-шарифи (юридик шахс бўлса номи), яшаш ёки жойлашган манзили, алоқа маълумотлари;
  • даъво моҳияти — сиз айнан нимани талаб қилаётганингиз (масалан, қарзни ундириш, зарарни қоплаш, шартномани бекор қилиш);
  • талабнинг асослари — нима учун шундай талаб қилаётганингиз, қайси ҳуқуқингиз бузилгани;
  • ишнинг ҳолатлари ва далиллар — талабингизни тасдиқловчи фактлар ва уларни исботловчи ҳужжатлар;
  • даъво қиймати — агар талаб пул ёки баҳоланадиган мол-мулкка тегишли бўлса, унинг суммаси;
  • илова қилинадиган ҳужжатлар рўйхати;
  • даъвогарнинг имзоси.

Даъво аризасини беришда давлат божи тўланади. Бож миқдори одатда даъво қийматига боғлиқ бўлиб, ҳар хил тоифадаги даъволар учун ҳар хил белгиланади.

Диққат: давлат божининг аниқ миқдори ва ҳисоблаш фоизи ҳар йили ўзгариб туради (асосий ҳисоблаш миқдори — БҲМ янгиланиши билан). Шу сабабли бу ерда аниқ рақамни келтирмаймиз. Жорий йил тарифи бўйича ўз ҳолатингизга аниқ суммани ҳисоблаш учун амалдаги қонунчилик ва давлат божи тўғрисидаги норматив ҳужжатларни текширинг (манбалар бўлимига қаранг).

Босқичма-босқич ечим

1. Талабингизни аниқ белгилаб олинг. Аввал ўзингиздан сўранг: суддан айнан нимани сўраяпсиз? Қарзни ундиришми, зарарни қоплашми, бирор ҳаракатни бажартиришми? Талаб қанчалик аниқ бўлса, ариза шунчалик кучли бўлади.

2. Тўғри судни аниқланг. Даъво, қоида тариқасида, жавобгарнинг яшаш ёки жойлашган жойидаги судга берилади. Баъзи тоифадаги ишлар учун алоҳида қоидалар бор — қайси суд компетентлигини олдиндан аниқлаб олинг.

3. Далилларни йиғинг. Шартнома, тилхат, квитанция, ёзишмалар, гувоҳлар маълумоти — талабингизни тасдиқловчи ҳамма нарсани тайёрлаб қўйинг. Ҳар бир фактни ҳужжат билан боғланг.

4. Даъво қийматини ҳисобланг. Пул талаби бўлса, асосий сумма, неустойка (пеня), фоизлар ва бошқа қисм суммаларини қўшиб, умумий қийматни чиқаринг. Давлат божи айнан шу қийматдан ҳисобланади.

5. Давлат божини тўланг. Жорий тариф бўйича божни ҳисоблаб, тўланг ва тўлов ҳужжатини (квитанция) сақланг — у аризага илова қилинади. Айрим тоифадаги даъвогарлар ва даъволар бож тўлашдан озод бўлиши мумкин.

6. Аризани ёзинг ва иловаларни тайёрланг. Юқорида кўрсатилган барча мажбурий бандларни киритинг. Ариза нусхасини ва илова ҳужжатлар нусхаларини жавобгарлар сони бўйича тайёрланг.

7. Имзоланг ва топширинг. Аризани имзоланг. Топширишнинг энг қулай йўли — е-суд тизими (sud.uz) орқали электрон тарзда юбориш. Бунда навбатда туриш шарт эмас, ҳужжатлар онлайн қабул қилинади. Истасангиз, қоғоз шаклда бевосита суд девонхонасига ҳам топширишингиз мумкин.

8. Камчиликларга тайёр туринг. Агар суд аризада хато ёки етишмовчилик топса, уни ҳаракатсиз қолдириб, тузатиш учун муддат беради. Белгиланган муддатда камчиликни бартараф қилсангиз, ариза топширилган сана бўйича қабул қилинади.

Маслаҳат: даъво аризасини нолдан ёзиш қийин бўлса, Tekshir.com сизга тузилиши тўғри қоралама тайёрлашга ёрдам беради — савол-жавоб орқали керакли маълумотларни тўплаб, мажбурий бандларни тушириб қолдирмайдиган ариза шаклини чиқаради.

Манбалар

  • Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодекси — даъво аризаси мазмуни, судга мурожаат тартиби ва суд харажатлари (давлат божи): https://lex.uz/docs/-3517337
  • Давлат божининг жорий миқдори ва имтиёзлари бўйича амалдаги норматив ҳужжатларни lex.uz дан текширинг.

Ушбу маълумот 2026-йил 15-июн ҳолатига кўра тайёрланган. Қонунчилик ўзгариши мумкин — давлат божининг аниқ суммаси ва бошқа рақамлар учун юқоридаги манбаларни текширинг. Бу юридик маслаҳат эмас; жиддий ҳолатда адвокатга мурожаат қилинг. Tekshir.com да ҳужжатингизни бепул текшириш ва дастлабки маслаҳат олиш мумкин.