Муаммо

Дўкондан ёки онлайн олган товарингиз ишламай қолди, уйга келиб очсангиз нуқсони бор, ёки бир неча кун ишлатгач синиб қолди. Сотувчи эса "биз қайтариб олмаймиз", "чегирмадаги товар қайтарилмайди" ёки "ўзингиз бузгансиз" деб жавоб бермоқда. Бундай вазиятда кўпчилик ўз ҳуқуқини билмагани учун пулидан воз кечади.

Аслида қонун бу ерда истеъмолчи томонида. Сифатсиз (нуқсонли) товар сотиб олган бўлсангиз, танлов ҳуқуқи сизда — сотувчида эмас. Яъни нима қилишни (таъмирлаш, алмаштириш, нархни камайтириш ёки пулни қайтариш) айнан сиз танлайсиз.

Қонун нима дейди

Асосий ҳужжат — Ўзбекистон Республикасининг "Истеъмолчилар ҳуқуқлари ҳимоя қилиш тўғрисида"ги Қонуни.

  • 13-модда — нуқсонли товар бўйича ҳуқуқларингиз. Сизга нуқсонли товар сотилган бўлса, сиз қуйидагилардан бирини ўзингиз танлайсиз:

    • товардаги нуқсонларни бепул бартараф этиш (бепул таъмирлаш);
    • харид нархини нуқсонга мутаносиб равишда камайтириш;
    • товарни шундай ёки бошқа русумдаги товарга алмаштириш;
    • шартномани бекор қилиб, тўланган пулни қайтариб олиш.

    Танлаш ҳуқуқи истеъмолчида экани муҳим: сотувчи сизни фақат таъмирлашга ёки фақат алмаштиришга мажбурлай олмайди.

  • 11-модда — кафолат муддати. Товарга ишлаб чиқувчи ёки сотувчи томонидан кафолат муддати белгиланади. Айнан шу муддат ичида сифат бўйича талаб қўйиш энг мустаҳкам асосга эга бўлади. Шунинг учун чек, кафолат талони ва қадоқни сақлаб қўйиш муҳим.

  • 14-модда — алмаштириш тартиби. Қонун сифатсиз товарни алмаштириш тартибини алоҳида белгилайди. Алмаштириш ва талабни кўриб чиқишнинг аниқ кун-муддатлари (неча кун ичида) шу моддада белгиланган — жорий аниқ муддатлар учун қуйидаги расмий манбани текширинг, чунки бу рақамлар вақт ўтиши билан ўзгартирилиши мумкин.

Босқичма-босқич ечим

  1. Далилларни сақланг. Чек ёки тўлов квитанцияси, кафолат талони, қадоқ ва товарнинг ўзини сақланг. Нуқсонни фото ва видеога олинг. Онлайн харид бўлса — буюртма тасдиғи ва ёзишмаларни сақланг.

  2. Талабингизни аниқланг. 13-моддадаги тўртта вариантдан қайси бири сизга қулай эканини ҳал қилинг: бепул таъмир, нархни камайтириш, алмаштириш ёки пулни қайтариш. Танлов сизники.

  3. Сотувчига ёзма мурожаат қилинг. Оғзаки эмас, ёзма ариза (даъво) ёзинг: товар номи, харид санаси, нуқсон нимадалиги ва аниқ талабингизни ёзинг. Аризани икки нусхада тайёрлаб, бир нусхасига сотувчидан қабул қилингани ҳақида имзо/муҳр олдиринг ёки почта орқали юборинг.

  4. Кафолат муддатига эътибор беринг. 11-моддага биноан кафолат муддати ичида мурожаат қилсангиз, позицияингиз кучлироқ бўлади. Муддат ўтиб кетишидан олдин ҳаракат қилинг.

  5. Сотувчи рад этса — назорат органига шикоят қилинг. Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи давлат органига ёки истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятига ёзма шикоят топширинг. Сақлаб қўйган далилларингизни илова қилинг.

  6. Керак бўлса — судга мурожаат қилинг. Масала ҳал бўлмаса, истеъмолчи сифатида судга даъво аризаси беришингиз мумкин. Бундай низоларда далиллар (чек, фото, ёзма даъво) ҳал қилувчи аҳамиятга эга.

Манбалар

  • ЎзР "Истеъмолчилар ҳуқуқлари ҳимоя қилиш тўғрисида"ги Қонуни (11, 13, 14-моддалар) — https://lex.uz/docs/-4704

Ушбу маълумот 2026-йил 15-июн ҳолатига кўра тайёрланган. Қонунчилик ўзгариши мумкин — аниқ модда рақамлари ва муддатлар учун юқоридаги расмий манбани текширинг. Бу юридик маслаҳат эмас; жиддий ҳолатларда малакали адвокатга мурожаат қилинг. Tekshir.com'да бепул текшириш ва дастлабки маслаҳат мавжуд.